Hội chứng Turner (45,X): Sàng lọc trước sinh, phát triển về sau và khả năng sinh sản

Hội chứng Turner – Turner syndrome (TS) là bất thường nhiễm sắc thể giới tính ở nữ, xảy ra khi toàn bộ hoặc một phần nhiễm sắc thể X thứ hai bị thiếu.

Dạng thường được biết đến nhất là: 45,X

Ngoài ra, còn có các loại bất thường khác:

• 45,X/46,XX – thể khảm
• 45,X/47,XXX
• Bất thường cấu trúc nhiễm sắc thể X như isochromosome, ring X hoặc mất một phần X
• Một số thể khảm có vật liệu nhiễm sắc thể Y

Biểu hiện vì vậy rất khác nhau giữa từng người. Nhìn chung, thể khảm 45,X/46,XX thường có biểu hiện nhẹ hơn 45,X hoàn toàn, đặc biệt về dậy thì và khả năng sinh sản. Hướng dẫn Turner quốc tế 2024 ước tính hội chứng gặp khoảng 50/100.000 nữ, tương đương khoảng 1/2.000. 

Siêu âm thai có thể nghi ngờ Turner không?

Có, nhưng không phải thai Turner nào cũng có bất thường trên siêu âm.

Một số dấu hiệu có thể xuất hiện ngay từ quý I và đôi khi giảm hoặc biến mất khi thai lớn hơn. Các dấu hiệu gợi ý gồm:

Hướng dẫn Turner 2024 ghi nhận dị tật tim trong các loạt ca được chẩn đoán trước sinh dao động rất rộng, khoảng 7,8–72%, tùy karyotype và cách tuyển chọn bệnh nhân. Vì nguy cơ tim bẩm sinh cao, khi Turner đã được xác nhận trước sinh, siêu âm tim thai chuyên sâu được khuyến nghị. 

Một điểm quan trọng là: Siêu âm hoàn toàn bình thường không loại trừ Turner, đặc biệt ở các thể khảm.

NIPT phát hiện Turner chính xác đến mức nào?

NIPT có thể sàng lọc monosomy X – 45,X, nhưng đây là một trong những nhóm mà cfDNA có PPV thấp hơn rõ rệt so với Trisomy 21. Theo SMFM Consult Series #74 năm 2025, được ACOG endorse:

Được giải thích rằng NIPT nguy cơ cao monosomy X không đồng nghĩa thai đã được chẩn đoán Turner.

Vì sao NIPT Turner dễ dương tính giả hơn?

NIPT phân tích cfDNA trong máu mẹ. Phần liên quan đến thai chủ yếu đến từ bánh nhau, nhưng phần lớn cfDNA trong mẫu lại đến từ người mẹ. Vì vậy kết quả monosomy X có thể xuất phát từ:

• Turner thực sự ở thai
• Khảm giới hạn ở bánh nhau
• Khảm 45,X ở chính người mẹ
• Mất nhiễm sắc thể X ở một tỷ lệ tế bào mẹ theo tuổi
• Song thai tiêu biến có monosomy X
• Thai khảm

Nếu NIPT nguy cơ cao Turner thì làm gì?

Hướng dẫn Turner 2024 khuyến nghị: 

NIPT nguy cơ cao 45,X → tư vấn di truyền → siêu âm chi tiết → cung cấp lựa chọn xét nghiệm chẩn đoán

• Nếu siêu âm quý I có cystic hygroma, phù thai hoặc bất thường tim điển hình, CVS có thể được cân nhắc để có kết quả sớm. 
• Nếu siêu âm thai bình thường thì chọc ối từ khoảng 15 tuần thường đáng được cân nhắc hơn CVS, vì monosomy X có tỷ lệ khảm giới hạn bánh nhau khá cao.
• Nếu xét nghiệm thai bình thường nhưng NIPT vẫn báo monosomy X, nên cân nhắc nhiễm sắc thể đồ của mẹ, vì kết quả có thể xuất phát từ khảm Turner ở mẹ chưa từng được phát hiện. 

Nếu thai được xác nhận Turner thì cần khảo sát gì tiếp?

Một thai đã chẩn đoán Turner nên được đánh giá kỹ các cơ quan thường liên quan, bao gồm:

• Siêu âm tim thai chuyên sâu
• Đánh giá cung động mạch chủ
• Van động mạch chủ
• Hệ tĩnh mạch phổi
• Thận và hệ tiết niệu
• Theo dõi tăng trưởng thai
• Nước ối và bánh nhau
• Theo dõi phù thai nếu đã xuất hiện

Sau sinh, hướng dẫn quốc tế còn khuyến nghị siêu âm tim cho trẻ sơ sinh, kể cả khi siêu âm tim thai trước đó bình thường, vì một số bất thường như hẹp eo động mạch chủ có thể khó xác định hoàn toàn trước sinh. 

Bé gái Turner có biểu hiện như thế nào khi lớn lên?

Biểu hiện rất khác nhau. Đặc điểm thường gặp nhất là:

Chiều cao thấp

Chiều cao thấp là một trong những đặc điểm phổ biến nhất của Turner.

Điều này liên quan một phần đến thiếu một bản sao của gen SHOX trên nhiễm sắc thể X.

Nếu có chỉ định, trẻ có thể được điều trị growth hormone – GH từ nhỏ để cải thiện tốc độ tăng trưởng.

Hướng dẫn 2024 tổng hợp các thử nghiệm cho thấy điều trị GH dài hạn thường giúp tăng chiều cao trưởng thành khoảng 5–8 cm, meta-analysis ghi nhận mức tăng trung bình khoảng 7,2 cm, mặc dù đáp ứng khác nhau giữa từng trẻ. 

Một số đặc điểm hình thể khác có thể gặp gồm:

• • Cổ ngắn hoặc có nếp da cổ
  • Ngực rộng, khoảng cách hai núm vú xa
  • Chân tóc phía sau thấp
  • Phù tay chân lúc sơ sinh
  • Tai thấp hoặc hình dạng tai khác
  • Móng tay/móng chân cong
  • Khuỷu tay hơi xoay ra ngoài
  • Một số bất thường xương cổ tay

Webbed neck – nếp da cổ được báo cáo ở khoảng 18–25% người Turner, nghĩa là phần lớn người bệnh không có dấu hiệu này. 

Tim mạch cần được theo dõi lâu dài

Bệnh tim bẩm sinh gặp khoảng 23–50% người Turner. Trong đó: 

Ngoài dị tật bẩm sinh, người Turner còn có nguy cơ:

• Tăng huyết áp
• Giãn động mạch chủ
• Bóc tách động mạch chủ

Do đó việc theo dõi tim mạch cần kéo dài suốt đời, không dừng lại sau thời thơ ấu. 

Dậy thì ở trẻ Turner diễn ra như thế nào?

Một trong những vấn đề chính của Turner là suy buồng trứng sớm. Các nang noãn có thể mất nhanh từ thời kỳ bào thai hoặc thời thơ ấu, dẫn đến:

• Không tự phát triển ngực đầy đủ
• Dậy thì không hoàn chỉnh
• Không có kinh tự nhiên
• Hoặc có kinh một thời gian rồi ngừng sớm

Theo guideline 2024:

Chỉ khoảng 1/5 – khoảng 20% trẻ gái Turner có kinh nguyệt tự nhiên. Khả năng này cao hơn rõ rệt ở 45,X/46,XX mosaic so với 45,X hoàn toàn. 

Nếu buồng trứng không sản xuất đủ estrogen, trẻ có thể được điều trị estrogen thay thế ở độ tuổi phù hợp để:

• Khởi phát và hoàn thiện dậy thì
• Phát triển tuyến vú và tử cung
• Bảo vệ xương
• Hỗ trợ sức khỏe tim mạch và chuyển hóa

Sau đó thường bổ sung progesterone để tạo chu kỳ phù hợp.

Phát triển tâm thần – vận động có bình thường không?

Trí thông minh tổng thể của phần lớn người Turner nằm trong giới hạn bình thường. Guideline 2024 nhấn mạnh khi tư vấn trước sinh nên giải thích rằng trí tuệ thường ở mức bình thường và thành tích học tập nhìn chung có thể tương đương bạn bè cùng tuổi, mặc dù tồn tại một kiểu khó khăn nhận thức đặc trưng ở một số người. 

Giai đoạn trẻ nhỏ

Các nghiên cứu gần đây cho thấy trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ Turner có phát triển nhận thức và thích nghi nhìn chung gần với trẻ bình thường. Có ghi nhận sự khác biệt ở các nhóm vận động, đặc biệt:

• Vận động thô
• Phối hợp động tác
• Vận động tinh

Khi đi học

Một số trẻ có thể gặp khó khăn ở:

• Khả năng không gian – thị giác
• Toán học
• Vận động tinh
• Viết và vẽ
• Trí nhớ không gian
• Khả năng tổ chức và lập kế hoạch
• Chú ý
• Nhận biết tín hiệu xã hội

Trong khi đó, khả năng ngôn ngữ và suy luận bằng lời thường là điểm mạnh tương đối.

Một số người cũng có nguy cơ cao hơn đối với ADHD, lo âu hoặc khó khăn giao tiếp xã hội, vì vậy guideline khuyến nghị theo dõi phát triển, học tập và tâm lý theo từng giai đoạn, thay vì mặc định rằng trẻ sẽ có rối loạn. 

Khả năng nghe có bị ảnh hưởng không?

Có. Các vấn đề tai giữa và thính lực khá thường gặp ở Turner.

Hướng dẫn 2024 ghi nhận 36–84% người Turner có một dạng giảm thính lực trong suốt cuộc đời; khoảng một phần ba có giảm thính lực thần kinh giác quan. Trẻ nhỏ cũng dễ bị:

• Viêm tai giữa tái diễn
• Ứ dịch tai giữa
• Giảm thính lực dẫn truyền

Điều này quan trọng vì giảm nghe nhẹ kéo dài có thể ảnh hưởng đến ngôn ngữ và học tập, nên kiểm tra thính lực định kỳ là một phần quan trọng của chăm sóc Turner.

Người Turner có khả năng sinh sản không?

Phần lớn người Turner bị giảm dự trữ buồng trứng hoặc suy buồng trứng sớm. Theo guideline quốc tế 2024:

• Khoảng 20% có kinh nguyệt tự nhiên
• Khả năng mang thai tự nhiên khoảng 10%
• Khả năng này cao hơn ở người có 45,X/46,XX mosaicism và có kinh tự nhiên 

Vì vậy Turner không đồng nghĩa hoàn toàn với vô sinh, nhưng khả năng sinh sản bằng noãn của chính mình thấp hơn rõ rệt so với dân số chung.

Có thể bảo tồn khả năng sinh sản không?

Trong những trường hợp còn hoạt động buồng trứng, bác sĩ có thể theo dõi:

• AMH
• FSH, LH
• Chu kỳ kinh
• AFC – số nang thứ cấp

AMH có thể giúp đánh giá dự trữ buồng trứng và tốc độ suy giảm theo thời gian, nhưng nên được diễn giải cùng những thông tin khác. Nếu người bệnh còn nang noãn và đủ trưởng thành, có thể cân nhắc: Kích thích buồng trứng → lấy noãn → trữ đông noãn.

Khả năng thực hiện thành công cao hơn ở người thể khảm, có dậy thì tự nhiên và AMH còn đo được.

Tuy nhiên, dữ liệu về số trẻ sinh sống sau trữ noãn ở Turner vẫn còn hạn chế. Trữ mô buồng trứng ở trẻ Turner vẫn là lĩnh vực có bằng chứng hạn chế hơn và không nên xem là biện pháp thường quy cho mọi trường hợp.

Nếu không còn chức năng buồng trứng thì vẫn có thể mang thai không?

Có thể, nếu sức khỏe tim mạch cho phép và lựa chọn là: IVF với noãn hiến

Người Turner có thể có tử cung đáp ứng với estrogen và mang thai sau chuyển phôi.

Tuy nhiên, vấn đề quan trọng nhất trước khi mang thai không chỉ là buồng trứng mà là tim và động mạch chủ. Hướng dẫn 2024 khuyến nghị người Turner có kế hoạch mang thai hoặc IVF cần được đánh giá tim mạch đầy đủ, lý tưởng bằng MRI hoặc CT động mạch chủ trong vòng 2 năm trước thai kỳ, và đánh giá lại gần thời điểm mang thai nếu cần. 

Vì sao mang thai ở người Turner cần đánh giá tim rất kỹ?

Mang thai làm tăng thể tích máu và cung lượng tim, từ đó làm tăng gánh lên động mạch chủ. Ở người Turner đã có:

• Giãn động mạch chủ
• Van động mạch chủ hai lá
• Hẹp eo động mạch chủ
• Tăng huyết áp

 dẫn đến nguy cơ biến chứng tim mạch trong thai kỳ cao hơn.

Guideline 2024 khuyến nghị tránh mang thai tự nhiên hoặc hỗ trợ sinh sản khi có giãn động mạch chủ nặng, đặc biệt khi kèm các yếu tố nguy cơ khác. 

Turner có truyền cho thế hệ sau không?

Phần lớn Turner là bất thường nhiễm sắc thể xuất hiện mới, không phải bệnh di truyền theo quy luật Mendel.

Tuy nhiên, nếu một phụ nữ Turner còn khả năng mang thai bằng noãn của mình, nguy cơ cao hơn dân số chung:

• Sảy thai
• Bất thường nhiễm sắc thể ở thai

 Guideline 2024 vì vậy khuyến nghị tư vấn di truyền và cung cấp lựa chọn xét nghiệm di truyền trước làm tổ (PGT) hoặc chẩn đoán trước sinh khi sử dụng noãn của chính người Turner. 

Nếu Turner được chẩn đoán từ trước sinh, gia đình nên chuẩn bị gì?

Nếu gia đình tiếp tục thai kỳ, nên tập trung vào những vấn đề thực sự có ý nghĩa lâu dài:

1. Trong thai kỳ → siêu âm hình thái, tim thai, thận và tăng trưởng
2. Sau sinh → xác nhận lại karyotype bằng máu ngoại vi như guideline khuyến nghị 
3. Thời thơ ấu → chiều cao, tim mạch, thận, tai–thính lực, vận động và phát triển
4. Tuổi đi học → toán học, thị giác–không gian, vận động tinh, chú ý và giao tiếp xã hội
5. Tuổi dậy thì → chức năng buồng trứng, estrogen, phát triển dậy thì và sức khỏe xương
6. Tuổi sinh sản → dự trữ buồng trứng, bảo tồn sinh sản nếu còn cơ hội và đánh giá tim mạch trước mọi kế hoạch mang thai

Điểm quan trọng khi tư vấn là Turner có phổ biểu hiện rất rộng. Một thai 45,X kèm cystic hygroma lớn, phù thai và bệnh tim có tiên lượng khác đáng kể so với một trường hợp 45,X/46,XX thể khảm, siêu âm hoàn toàn bình thường. Vì vậy, karyotype và hình ảnh siêu âm cần được đánh giá cùng nhau thay vì dùng một tiên lượng chung cho tất cả người Turner. 

Nguồn chuyên môn chính: Clinical Practice Guidelines for the Care of Girls and Women with Turner Syndrome – International Turner Syndrome Consensus Group, European Journal of Endocrinology 2024; SMFM Consult Series #74 về cfDNA 2025, được ACOG endorse; các systematic review về NIPT monosomy X.

Chia sẻ: