Cân nặng của mẹ và bé trong thai kỳ: Bao nhiêu là phù hợp?

Cân nặng của mẹ và bé trong thai kỳ là một trong những vấn đề được quan tâm nhiều khi theo dõi thai. Mẹ nên tăng bao nhiêu cân, thai mỗi tuần tăng khoảng bao nhiêu gram và khi nào cân nặng thai được xem là quá nhỏ hoặc quá lớn?

Trong thai kỳ, cân nặng của mẹ và bé trong thai kỳ cần được đánh giá riêng biệt. Mẹ tăng cân phù hợp không có nghĩa thai phải đạt một con số cố định, và mẹ tăng nhiều cân cũng không đồng nghĩa em bé sẽ lớn hơn.

Đối với mẹ, mức tăng cân được đánh giá dựa trên BMI trước khi mang thai.

Đối với thai, bác sĩ sử dụng cân nặng thai ước tính – EFW, bách phân vị và đường tăng trưởng qua các lần siêu âm để đánh giá thai có phát triển phù hợp với tuổi thai hay không.

Mẹ bầu nên tăng bao nhiêu cân?

Mức tăng cân phù hợp phụ thuộc chủ yếu vào BMI trước khi mang thai.

BMI = cân nặng (kg) / chiều cao² (m)

Với thai đơn, khuyến cáo hiện hành sử dụng các mức sau:

Trong 3 tháng đầu, nhiều thai phụ chỉ tăng khoảng 0,5 – 2 kg, thậm chí có thể chưa tăng cân nếu nghén nhiều. Từ quý II trở đi, cân nặng thường tăng đều hơn. Với người có BMI bình thường trước mang thai, mức tăng thường khoảng 0,4 kg mỗi tuần.

Không cần cố tăng cân thật nhanh. Quan trọng hơn là xu hướng tăng cân phù hợp và thai vẫn tăng trưởng tốt.

Thai thường tăng bao nhiêu cân qua từng giai đoạn?

Cân nặng thai không tăng đều mỗi tuần. Thai tăng tương đối chậm ở quý II, tăng nhanh nhất trong khoảng đầu–giữa quý III, sau đó tốc độ tăng bắt đầu chậm lại khi gần ngày sinh.

Theo chuẩn tăng trưởng thai quốc tế INTERGROWTH-21st (intergrowth21.tghn.org), cân nặng ước tính trung vị (P50) có thể tham khảo như sau:

Điều quan trọng không phải thai tăng đúng một số gram cố định mỗi tuần, mà là thai duy trì được đường tăng trưởng phù hợp theo tuổi thai.

Mẹ tăng cân quá nhiều có tốt cho em bé không?

Không. Tăng cân quá mức không đồng nghĩa thai nhận được nhiều dinh dưỡng hơn. Ngược lại, tăng cân quá nhanh hoặc quá nhiều có liên quan đến nguy cơ:

• • Thai lớn
  • Đái tháo đường thai kỳ
  • Rối loạn tăng huyết áp thai kỳ
  • Tăng khả năng mổ lấy thai
  • Khó trở về cân nặng trước mang thai sau sinh

ACOG nhấn mạnh cân nặng thai và tình trạng sức khỏe của mẹ cần được xem xét cùng nhau, thay vì chỉ cố đạt một con số tăng cân nhất định.

Mẹ tăng cân ít có làm thai nhỏ không?

Không phải lúc nào cũng vậy.

Một người mẹ tăng cân ít hơn mức khuyến cáo nhưng thai vẫn phát triển tốt thì chưa chắc có vấn đề. Ngược lại, mẹ tăng cân nhiều vẫn có thể có thai chậm tăng trưởng nếu bánh nhau hoạt động không tốt.

Do đó, cân nặng của mẹ không thể thay thế siêu âm đánh giá tăng trưởng thai.

Nếu mẹ tăng cân rất ít, sụt cân kéo dài hoặc thai tăng trưởng chậm, bác sĩ sẽ đánh giá thêm chế độ dinh dưỡng, bệnh lý của mẹ, bánh nhau và tăng trưởng thai.

Cân nặng của thai được tính như thế nào?

Không thể đặt thai lên cân khi còn trong tử cung. Cân nặng trên siêu âm là EFW – Estimated Fetal Weight, cân nặng thai ước tính.

EFW được tính từ các kích thước sinh trắc học như:

• • HC: chu vi đầu
  • AC: chu vi bụng
  • FL: chiều dài xương đùi
  • Có thể kết hợp BPD: đường kính lưỡng đỉnh

Các số đo được đưa vào công thức, thường là các công thức Hadlock, để ước tính cân nặng thai.

Vì đây là cân nặng ước tính, kết quả luôn có một mức sai số nhất định. Vì vậy không nên quá lo lắng chỉ vì cân nặng giữa hai lần siêu âm chênh nhau vài chục hoặc vài trăm gram.

Không nên chỉ nhìn số gram của thai

Một thai nặng 2.000 g có thể hoàn toàn bình thường ở tuổi thai này nhưng lại nhỏ ở một tuổi thai khác.

Do đó, bác sĩ sẽ so cân nặng thai với những thai cùng tuổi thai và biểu thị bằng bách phân vị – percentile.

Ví dụ:

EFW P50: thai có cân nặng gần mức trung bình

EFW P10: khoảng 10% thai cùng tuổi nhỏ hơn và 90% lớn hơn

EFW P90: khoảng 90% thai cùng tuổi nhỏ hơn

Thông thường, thai có EFW từ P10 đến P90 được xem là có kích thước phù hợp với tuổi thai, nhưng vẫn cần đánh giá diễn tiến tăng trưởng và các yếu tố khác. Thai dưới P10 được gọi là nhỏ so với tuổi thai – SGA, nhưng không phải tất cả đều là thai chậm tăng trưởng bệnh lý.

Vì sao cần theo dõi đường tăng trưởng thay vì một lần cân?

Tăng trưởng là một quá trình theo thời gian.

Ví dụ, một thai: P50 → P45 → P40

có thể vẫn đang phát triển tương đối ổn định.

Trong khi một thai: P70 → P30 → P10

có thể đang giảm tốc độ tăng trưởng dù cân nặng vẫn chưa quá thấp.

ISUOG nhấn mạnh rằng đánh giá tăng trưởng cần ít nhất hai lần siêu âm cách nhau một khoảng thời gian phù hợp, thay vì dựa vào một lần đo duy nhất.

Nếu nghi ngờ thai chậm tăng trưởng, bác sĩ còn đánh giá thêm:

• • Chu vi bụng – AC
  • Nước ối
  • Doppler động mạch rốn
  • Doppler động mạch não giữa và CPR khi phù hợp
  • Tình trạng bánh nhau và sức khỏe của mẹ

Mẹ ăn nhiều hơn có làm thai tăng cân nhanh hơn không?

Chỉ đúng khi người mẹ đang thiếu năng lượng hoặc dinh dưỡng.

Ở thai kỳ bình thường, ăn gấp đôi không làm thai phát triển tốt gấp đôi. CDC cho biết quý I thường chưa cần bổ sung thêm năng lượng đáng kể; nhu cầu tăng trung bình khoảng 340 kcal/ngày trong quý II và 450 kcal/ngày trong quý III.

Nên tập trung vào chất lượng thực phẩm:

• • Đủ protein
  • Rau và trái cây
  • Ngũ cốc và nguồn carbohydrate phù hợp
  • Chất béo lành mạnh
  • Đủ sắt, folate, canxi, i-ốt và các vi chất cần thiết

Nếu thai nhỏ do suy chức năng bánh nhau, việc cố ăn thật nhiều không thể khắc phục hoàn toàn vấn đề này.

Khi nào cân nặng cần được chú ý?

Nên trao đổi với bác sĩ khi:

• • Mẹ sụt cân kéo dài hoặc không tăng cân trong thời gian dài
  • Tăng cân rất nhanh trong thời gian ngắn, đặc biệt kèm phù hoặc tăng huyết áp
  • EFW hoặc AC của thai <P10
  • Thai tăng trưởng chậm dần qua các lần siêu âm
  • EFW >P90
  • Có đái tháo đường thai kỳ, tăng huyết áp hoặc bệnh lý bánh nhau

Tài liệu tham khảo

1. ACOG. Weight Gain During Pregnancy. Reaffirmed guidance.
2. CDC. Weight Gain During Pregnancy. Updated 2024.
3. ISUOG. Practice Guidelines: ultrasound assessment of fetal biometry and growth. Ultrasound Obstet Gynecol. 2019;53:715–723.
4. ISUOG. Practice Guidelines: diagnosis and management of small-for-gestational-age fetus and fetal growth restriction. Ultrasound Obstet Gynecol. 2020;56:298–312.

Chia sẻ: