Tiền sản giật: Vì sao xảy ra và nguy hiểm như thế nào?

Tiền sản giật – preeclampsia là một rối loạn thai kỳ liên quan đến tăng huyết áp và tổn thương nhiều cơ quan, thường xuất hiện sau 20 tuần và đôi khi vẫn có thể xuất hiện sau sinh.

Bệnh có thể tiến triển từ nhẹ đến rất nặng trong thời gian ngắn. Vì vậy, đo huyết áp định kỳ và nhận biết các dấu hiệu cảnh báo là một phần quan trọng của chăm sóc thai kỳ. ACOG

Tiền sản giật xảy ra do đâu?

Nguyên nhân chính xác chưa được hiểu hoàn toàn, nhưng bánh nhau đóng vai trò trung tâm.

Ở thai kỳ bình thường, các động mạch xoắn của tử cung được tế bào nhau xâm nhập và tái cấu trúc để trở thành những mạch máu có sức cản thấp, giúp cung cấp lượng máu lớn cho bánh nhau.

Trong một số thai kỳ, quá trình này diễn ra không hoàn toàn. Bánh nhau có thể nhận máu kém hơn, dẫn đến tình trạng thiếu tưới máu và giải phóng các yếu tố làm rối loạn chức năng nội mô mạch máu của mẹ. Có thể hiểu đơn giản:

Bánh nhau hoạt động không tối ưu → các chất từ bánh nhau ảnh hưởng hệ mạch của mẹ → co mạch và tổn thương nội mô → tăng huyết áp và ảnh hưởng thận, gan, não, máu và tuần hoàn bánh nhau

Đây cũng là lý do tiền sản giật vừa có thể gây biến chứng cho mẹ, vừa ảnh hưởng tăng trưởng của thai.

Tiền sản giật được chẩn đoán như thế nào?

Tiền sản giật thường được nghĩ đến khi xuất hiện tăng huyết áp mới sau 20 tuần.

Ngưỡng tăng huyết áp là: 

Huyết áp tâm thu ≥ 140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương ≥ 90 mmHg

kết hợp với ít nhất một biểu hiện như:

• • Protein niệu
  • Rối loạn chức năng thận
  • Tăng men gan
  • Giảm tiểu cầu hoặc tán huyết
  • Triệu chứng thần kinh như đau đầu nhiều, rối loạn thị giác
  • Phù phổi
  • Bằng chứng rối loạn chức năng bánh nhau như thai chậm tăng trưởng hoặc Doppler động mạch rốn bất thường

Huyết áp ≥ 160/110 mmHg được xem là tăng huyết áp nặng và cần được đánh giá, xử trí sớm. ACOG

Tiền sản giật có triệu chứng gì?

Một số trường hợp không có triệu chứng, tăng huyết áp hoặc protein niệu chỉ được phát hiện khi khám thai. 

ACOG khuyến cáo thai phụ xuất hiện các triệu  chứng sau, đặc biệt sau 20 tuần, nên được đánh giá sớm:

• • Đau đầu nhiều hoặc kéo dài
  • Nhìn mờ, chớp sáng hoặc xuất hiện điểm đen trước mắt
  • Đau vùng thượng vị hoặc dưới bờ sườn phải
  • Khó thở
  • Buồn nôn hoặc nôn xuất hiện bất thường trong nửa sau thai kỳ
  • Phù mặt hoặc tay xuất hiện nhanh
  • Tăng cân nhanh do giữ nước

Phù chân đơn thuần rất thường gặp trong thai kỳ và không đủ để chẩn đoán tiền sản giật.

Ai có nguy cơ tiền sản giật cao hơn?

Nguy cơ tăng rõ ở thai phụ có:

• • Tiền căn tiền sản giật ở lần mang thai trước
  • Tăng huyết áp mạn
  • Bệnh thận
  • Đái tháo đường type 1 hoặc type 2
  • Lupus hoặc hội chứng kháng phospholipid
  • Đa thai

Các yếu tố nguy cơ mức trung bình gồm mang thai lần đầu, tuổi mẹ cao, béo phì, tiền sử gia đình tiền sản giật và khoảng cách giữa hai lần mang thai dài. ACOG

Tuy nhiên, tiền sản giật vẫn có thể xuất hiện ở thai phụ không có yếu tố nguy cơ rõ ràng.

Tiền sản giật nguy hiểm như thế nào đối với mẹ?

Rối loạn nội mô có thể ảnh hưởng nhiều cơ quan và gây:

Sản giật

Sản giật – eclampsia là tình trạng xuất hiện co giật liên quan đến tiền sản giật, có thể đe dọa tính mạng.

Đột quỵ

Tăng huyết áp nặng làm tăng nguy cơ xuất huyết hoặc tổn thương mạch máu não.

Hội chứng HELLP

HELLP gồm:

H – Hemolysis: tán huyết
EL – Elevated Liver enzymes: tăng men gan
LP – Low Platelets: giảm tiểu cầu

Đây là một biến chứng nặng có thể gây rối loạn đông máu, chảy máu, tổn thương gan và suy đa cơ quan. ACOG

Ngoài ra còn có thể gặp:

• • Suy thận cấp
  • Phù phổi
  • Tổn thương gan
  • Rối loạn đông máu
  • Nhau bong non
  • Tử vong mẹ trong những trường hợp nặng

Sau thai kỳ, người từng mắc tiền sản giật cũng có nguy cơ cao hơn mắc tăng huyết áp, bệnh tim mạch, đột quỵ và bệnh thận trong tương lai. ACOG

Tiền sản giật ảnh hưởng đến thai như thế nào?

Vì tiền sản giật liên quan đến chức năng bánh nhau, lượng máu cung cấp oxy và dinh dưỡng cho thai có thể giảm. Thai có thể gặp:

Thai chậm tăng trưởng – FGR

Bánh nhau hoạt động kém có thể làm chu vi bụng và cân nặng thai tăng chậm, đôi khi kèm Doppler động mạch rốn bất thường.

Sinh non

Một số trường hợp phải chủ động cho sinh sớm để bảo vệ mẹ hoặc thai. Trẻ sinh non có nguy cơ gặp các vấn đề về:

• • • Hô hấp
    • Ăn và bú
    • Điều hòa thân nhiệt
    • Thị giác và thính giác
    • Phát triển thần kinh ACOG

Nhau bong non và thai lưu

Tiền sản giật nặng làm tăng nguy cơ nhau bong non, suy thai và trong một số trường hợp có thể dẫn đến thai lưu.

Làm thế nào để phát hiện sớm tiền sản giật?

Thai phụ có thể thực hiện sàng lọc nguy cơ tiền sản giật vào quý 1 thai kỳ và cần:

• • Đo huyết áp trong mỗi lần khám thai
  • Đánh giá protein niệu khi có chỉ định
  • Xét nghiệm công thức máu, tiểu cầu, chức năng gan và thận khi nghi ngờ
  • Theo dõi tăng trưởng thai và nước ối
  • Doppler khi có nguy cơ FGR hoặc rối loạn chức năng bánh nhau

Một số hệ thống sử dụng PlGF hoặc tỷ số sFlt-1/PlGF để hỗ trợ đánh giá những trường hợp nghi ngờ tiền sản giật, đặc biệt tiền sản giật non tháng. 

Có phòng ngừa được tiền sản giật không?

ACOG/SMFM khuyến cáo aspirin liều thấp cho thai phụ có ít nhất một yếu tố nguy cơ cao hoặc nhiều yếu tố nguy cơ trung bình, bắt đầu từ 12–28 tuần, tối ưu trước 16 tuần. ACOG

Liều aspirin giữa các hướng dẫn có thể khác nhau, ví dụ ACOG sử dụng 81 mg/ngày trong khi NICE khuyến cáo 75–150 mg/ngày. ACOG

Thai phụ không nên tự uống aspirin nếu chưa được bác sĩ đánh giá nguy cơ.

Nếu đã mắc tiền sản giật thì điều trị như thế nào?

Việc xử trí phụ thuộc vào:

• • Tuổi thai
  • Mức huyết áp
  • Triệu chứng của mẹ
  • Tiểu cầu, gan và thận
  • Tăng trưởng và Doppler thai
  • Tim thai và tình trạng bánh nhau

Điều trị có thể bao gồm thuốc hạ huyết áp, magnesium sulfate để phòng co giật trong trường hợp phù hợp và corticosteroid hỗ trợ trưởng thành phổi thai nếu có khả năng phải sinh non.

Biện pháp điều trị dứt điểm tiền sản giật là kết thúc thai kỳ và lấy bánh nhau ra, nhưng thời điểm sinh phải cân bằng giữa nguy cơ tiếp tục thai kỳ và nguy cơ sinh non.

ACOG thường đề nghị cho sinh từ 37 tuần nếu tiền sản giật không có dấu hiệu nặng; nếu có dấu hiệu nặng từ khoảng 34 tuần trở đi, thường cân nhắc cho sinh sau khi tình trạng mẹ ổn định. ACOG

Tài liệu tham khảo

1. ACOG. Gestational Hypertension and Preeclampsia. Practice Bulletin No. 222, reaffirmed 2026. ACOG
2. ACOG. Preeclampsia and High Blood Pressure During Pregnancy. Reviewed April 2025. ACOG
3. ISSHP. The 2021 International Society for the Study of Hypertension in Pregnancy classification, diagnosis & management recommendations. Pregnancy Hypertension. 2022. ISSHp
4. NICE. Hypertension in pregnancy: diagnosis and management – NG133. Updated 2023. Nice
5. ACOG/SMFM. Low-Dose Aspirin Use for the Prevention of Preeclampsia and Related Morbidity and Mortality. ACOG

Chia sẻ: