Khi khám phụ khoa hoặc đánh giá hiếm muộn, siêu âm đầu dò âm đạo 2D thường là phương tiện hình ảnh đầu tay để quan sát tử cung, nội mạc tử cung, buồng trứng và phần phụ. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể bổ sung siêu âm 3D phụ khoa để đánh giá rõ hơn hình dạng tử cung và buồng tử cung.

Siêu âm 3D không đơn thuần là hình ảnh “đẹp hơn” 2D. Giá trị của 3D nằm ở khả năng tái tạo tử cung theo nhiều mặt phẳng, giúp làm rõ một số bất thường mà 2D khó đánh giá đầy đủ.

WHO trong hướng dẫn về hiếm muộn năm 2025 cũng gợi ý sử dụng 3D thay cho 2D khi phụ nữ hiếm muộn được nghi ngờ có bất thường buồng tử cung và điều kiện cho phép. Đây là khuyến cáo có điều kiện vì mức độ chắc chắn của bằng chứng hiện còn thấp. (OUP Academic)

Siêu âm 2D và 3D khác nhau như thế nào?

Siêu âm 2D cho bác sĩ quan sát các lát cắt của cơ quan theo thời gian thực. Đây vẫn là kỹ thuật nền tảng trong hầu hết các lần khám phụ khoa.

Siêu âm 3D thu nhận một khối dữ liệu thể tích, sau đó máy có thể tái tạo lại tử cung theo nhiều mặt phẳng khác nhau.

Điểm nổi bật của 3D là khả năng tái tạo mặt phẳng coronal – mặt phẳng nhìn chính diện của tử cung. Nhờ đó, bác sĩ có thể quan sát đồng thời hình dạng bên trong buồng tử cung và đường viền đáy tử cung.

Siêu âm 3D giúp nhìn rõ những gì?

1. Hình dạng tử cung

Đây là một trong những ứng dụng quan trọng nhất của siêu âm 3D.

Bác sĩ có thể đánh giá:

• • Hình dạng buồng tử cung
  • Đáy tử cung
  • Hai góc tử cung
  • Đường viền ngoài của đáy tử cung
  • Một số dị dạng tử cung bẩm sinh

Ví dụ, 3D có thể giúp phân biệt tốt hơn giữa tử cung có vách ngăn và một số dạng bất thường hình dạng tử cung khác.

ASRM năm 2024 khuyến nghị siêu âm đầu dò 3D, có hoặc không kết hợp bơm nước buồng tử cung, là phương tiện không xâm lấn đầu tay khi cần đánh giá hình dạng tử cung. (ASRM)

2. Buồng tử cung và nội mạc

Khi khảo sát hiếm muộn, bác sĩ cần chú ý những bất thường có thể ảnh hưởng đến buồng tử cung như:

• • Polyp nội mạc tử cung
  • U xơ dưới niêm mạc
  • Dính buồng tử cung
  • Dị dạng tử cung

Siêu âm 3D có thể giúp xác định rõ hơn vị trí và mối liên quan của bất thường với buồng tử cung.

Tuy nhiên, nếu nghi ngờ có tổn thương nằm bên trong buồng tử cung, bác sĩ có thể cần thực hiện thêm SIS – siêu âm bơm nước buồng tử cung.

Siêu âm 3D có vai trò gì trong đánh giá hiếm muộn nữ?

Khảo sát hiếm muộn không chỉ là kiểm tra xem “buồng trứng có trứng hay không”. Bác sĩ thường cần đánh giá nhiều yếu tố:

Tử cung → nội mạc tử cung → buồng trứng → vòi trứng → khả năng phóng noãn

và đồng thời cần đánh giá yếu tố từ người nam.

Dị dạng tử cung

Đây là nhóm tình trạng mà 3D có lợi thế rõ nhất. Siêu âm có thể giúp phát hiện hoặc làm rõ:

• • • Tử cung có vách ngăn
    • Tử cung hai sừng
    • Tử cung một sừng
    • Một số bất thường Müllerian khác

Tuy nhiên, phát hiện một dị dạng tử cung không đồng nghĩa đó chắc chắn là nguyên nhân gây hiếm muộn. Ý nghĩa của từng bất thường cần được đánh giá cùng tiền sử sinh sản và các yếu tố khác.

U xơ tử cung

Siêu âm giúp đánh giá:

• • • Số lượng u xơ
    • Kích thước
    • Vị trí
    • Mối liên quan với nội mạc
    • Có làm biến dạng buồng tử cung hay không

Trong hiếm muộn, câu hỏi quan trọng không chỉ là “có u xơ không?”, mà còn là u xơ nằm ở đâu và có ảnh hưởng đến buồng tử cung hay không. 3D có thể giúp hình dung mối tương quan này rõ hơn trong những trường hợp phù hợp.

Adenomyosis

Adenomyosis – thường được gọi là lạc nội mạc tử cung trong cơ tử cung – có thể biểu hiện bằng những thay đổi của cơ tử cung trên siêu âm.

Siêu âm 2D vẫn là nền tảng. 3D có thể cung cấp thêm mặt phẳng giúp bác sĩ đánh giá hình thái tử cung và vùng tiếp giáp giữa nội mạc với cơ tử cung khi cần.

Buồng trứng

Siêu âm đầu dò có thể đánh giá:

• • • Hình thái hai buồng trứng
    • Nang thứ cấp – AFC
    • Nang buồng trứng
    • Nang lạc nội mạc tử cung
    • Một số bệnh lý phần phụ

Đối với AFC – Antral Follicle Count, tại phòng khám thực hiện khảo sát với 2D Follicle™ và 5D Follicle™ trên máy siêu âm Samsung V8 hỗ trợ tự động nhận diện, đo đạc kích thước và số lượng nang trứng.

Siêu âm 3D có kiểm tra được vòi trứng thông hay tắc không?

Không. Đây là một giới hạn quan trọng của siêu âm 3D phụ khoa thông thường.

Một người có:

• • Tử cung bình thường
  • Buồng trứng bình thường
  • Hình ảnh 3D bình thường

vẫn có thể có vấn đề về vòi trứng.

Khi cần kiểm tra độ thông vòi trứng, bác sĩ có thể chỉ định:

HSG – chụp tử cung vòi trứng hoặc HyCoSy – siêu âm có chất tương phản đánh giá vòi trứng

Siêu âm 3D có thay thế SIS hoặc nội soi buồng tử cung không?

Không hoàn toàn. Mỗi kỹ thuật trả lời một câu hỏi khác nhau.

ASRM cũng xem nội soi buồng tử cung là phương pháp chẩn đoán xác định và có thể điều trị trực tiếp nhiều bệnh lý trong buồng tử cung, trong khi siêu âm và SIS ít xâm lấn hơn và thường được sử dụng trước. (ASRM)

Khi nào bác sĩ có thể đề nghị siêu âm 3D?

Siêu âm 3D đặc biệt hữu ích khi:

• • Siêu âm 2D nghi ngờ bất thường hình dạng tử cung
  • Cần đánh giá vách ngăn hoặc dị dạng tử cung
  • Có u xơ hoặc tổn thương gần buồng tử cung
  • Đang đánh giá hiếm muộn và nghi ngờ bất thường tử cung
  • Có tiền sử sảy thai nhiều lần cần khảo sát hình thái tử cung

Không phải tất cả phụ nữ hiếm muộn đều cần thực hiện siêu âm 3D. Trong thực tế, bác sĩ có thể bắt đầu bằng siêu âm đầu dò 2D, sau đó bổ sung 3D trong cùng buổi khám nếu cần làm rõ một cấu trúc hoặc bất thường.

Vậy siêu âm 3D có tốt hơn siêu âm 2D không?

Không nên hiểu theo cách “3D tốt, 2D kém hơn”.

Đúng hơn là: 2D là nền tảng – 3D bổ sung thông tin khi có câu hỏi lâm sàng phù hợp.

Siêu âm 2D rất hữu ích để khảo sát tổng thể: tử cung – nội mạc – buồng trứng – phần phụ

Trong khi 3D có lợi thế hơn khi cần đánh giá: hình dạng tử cung – buồng tử cung – mối liên quan không gian của một số tổn thương.

WHO 2025 cũng đưa ra cách tiếp cận này: khi phụ nữ hiếm muộn nghi ngờ có bệnh lý buồng tử cung, 3D có thể được ưu tiên hơn 2D nếu nguồn lực cho phép, nhưng SIS có thể được lựa chọn khi cần đánh giá rõ hơn buồng tử cung. (NCBI)

Tại phòng khám hiện tại, cả 2 dòng máy siêu âm Samsung V8 và Nuewa I9 đều có trang bị đầu dò phụ khoa 3D, phù hợp với nguồn lực cho phép theo khuyến cáo của WHO 2025.

Nguồn chuyên môn: WHO Guideline for the prevention, diagnosis and treatment of infertility 2025; ASRM Fertility Evaluation of Infertile Women; ASRM Uterine Septum Guideline 2024. (World Health Organization)

Chia sẻ: