Siêu âm sàn chậu sau sinh: Đánh giá những gì?

Mang thai và sinh con tạo áp lực lớn lên cơ, cân và dây chằng của sàn chậu. Đặc biệt trong sinh đường âm đạo, cơ nâng hậu môn và cơ thắt hậu môn có thể bị kéo giãn hoặc tổn thương.

Siêu âm sàn chậu qua tầng sinh môn sau sinh (Siêu âm sàn chậu sau sinh) là phương pháp không xâm lấn giúp quan sát những thay đổi này và đánh giá hoạt động của sàn chậu khi nghỉ, khi co cơ và khi rặn. AIUM/IUGA liệt kê đánh giá cơ nâng hậu môn sau sinh, tổn thương tầng sinh môn và tổn thương cơ thắt hậu môn do sinh trong các chỉ định của siêu âm sàn chậu. Wiley Online Library

Sau sinh, ai nên siêu âm sàn chậu?

Không phải mọi phụ nữ sau sinh đều bắt buộc phải siêu âm sàn chậu.

Siêu âm đặc biệt hữu ích khi có:

Siêu âm sàn chậu sau sinh đánh giá những gì?

Cơ nâng hậu môn

Trong sinh đường âm đạo, đầu thai phải đi qua khe cơ nâng và làm cơ này giãn rất nhiều.

Siêu âm 3D/4D có thể đánh giá:

• • Hình dạng cơ nâng hậu môn
  • Diện tích khe cơ nâng
  • Khả năng co cơ
  • Mức độ giãn rộng khi rặn
  • Levator avulsion – bong điểm bám cơ nâng hậu môn khỏi xương mu

Tổn thương cơ nâng có liên quan đến giảm sức cơ sàn chậu và tăng nguy cơ sa tạng chậu về sau. PubMed

Bàng quang và niệu đạo

Siêu âm động cho phép so sánh vị trí cổ bàng quang khi: Nghỉ → co cơ sàn chậu → rặn Valsalva

Qua đó có thể đánh giá:

• • Độ di động cổ bàng quang
  • Sự xoay của niệu đạo
  • Sa thành trước âm đạo
  • Các thay đổi liên quan đến són tiểu gắng sức

Đây là một trong những ứng dụng quan trọng ở phụ nữ xuất hiện són tiểu sau sinh. Wiley Online Library

Sa tạng chậu

Khi người phụ nữ rặn, siêu âm có thể quan sát sự di chuyển xuống dưới của:

Bàng quang – tử cung/âm đạo – trực tràng

Từ đó hỗ trợ đánh giá sa thành trước, sa tử cung hoặc sa thành sau.

Tuy nhiên, siêu âm là phương tiện bổ sung; việc chẩn đoán sa tạng chậu vẫn cần kết hợp triệu chứng và khám phụ khoa, thường bằng hệ thống POP-Q. IUGA

Cơ thắt hậu môn

Sau rách tầng sinh môn độ III–IV, cơ thắt hậu môn có thể còn khiếm khuyết dù vết thương bên ngoài đã lành.

Siêu âm qua tầng sinh môn có thể hỗ trợ sàng lọc tổn thương cơ thắt. Tuy nhiên, ở phụ nữ có tiền sử obstetric anal sphincter injury – OASI, siêu âm nội hậu môn vẫn là kỹ thuật có độ chính xác cao hơn để đánh giá tổn thương tồn lưu. IUGA

Khi nào nên siêu âm sàn chậu sau sinh?

Không có một thời điểm bắt buộc áp dụng cho tất cả phụ nữ.

Sàn chậu cần thời gian để hồi phục sau mang thai và sinh con. Trong những tháng đầu, cơ nâng hậu môn, khe cơ nâng và độ di động của bàng quang – niệu đạo vẫn có thể tiếp tục thay đổi.

Nếu có triệu chứng rõ như són tiểu nặng, són phân, khối sa hoặc đau bất thường, người bệnh có thể được đánh giá sớm.

Có thể cân nhắc siêu âm vào khoảng 6 tháng hậu sản, đây là thời điểm phần lớn quá trình hồi phục tự nhiên của sàn chậu đã diễn ra, nên kết quả có giá trị hơn để đánh giá tổn thương tồn lưu và lập kế hoạch phục hồi chức năng lâu dài.

Siêu âm được thực hiện như thế nào?

Đầu dò thường được đặt bên ngoài vùng tầng sinh môn, không cần đưa sâu vào âm đạo. Người bệnh sẽ được yêu cầu thực hiện lần lượt:

Phát hiện bất thường rồi có điều trị được không?

Có, nhưng điều trị phụ thuộc vào triệu chứng và loại tổn thương, không chỉ dựa trên hình ảnh siêu âm. Các hướng xử trí có thể bao gồm:

• Tập cơ sàn chậu đúng kỹ thuật
• Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng sàn chậu
• Điều chỉnh táo bón và thói quen đại tiểu tiện
• Điều trị són tiểu hoặc sa tạng chậu khi có triệu chứng
• Đánh giá chuyên sâu cơ thắt hậu môn nếu có són phân
• Theo dõi hoặc can thiệp chuyên khoa khi sa tạng chậu đáng kể

Siêu âm cũng có thể được sử dụng để theo dõi thay đổi của sàn chậu trong quá trình phục hồi chức năng. Một số nghiên cứu đã sử dụng siêu âm 3D/4D để đánh giá sự thay đổi của khe cơ nâng trong những tháng sau sinh. PubMed

Sinh mổ có nghĩa là sàn chậu hoàn toàn không bị ảnh hưởng?

Không. Sinh đường âm đạo làm tăng nguy cơ một số chấn thương cơ học của sàn chậu, đặc biệt tổn thương cơ nâng hậu môn. Tuy nhiên, bản thân thai kỳ cũng làm thay đổi cơ, mô liên kết và hệ thống nâng đỡ vùng chậu.

Vì vậy, phụ nữ sinh mổ vẫn có thể gặp són tiểu hoặc các triệu chứng sàn chậu và nên được đánh giá khi có triệu chứng.

Tài liệu tham khảo

1. AIUM/IUGA. Practice Parameter for the Performance of Urogynecological Ultrasound Examinations. Journal of Ultrasound in Medicine. 2019;38:851–864. doi:10.1002/jum.14953. Wiley Online Library
2. IUGA. Transperineal Imaging of the Pelvic Floor. IUGA
3. IUGA. Opinion Paper on Obstetric Anal Sphincter Injuries and Subsequent Births. 2025. IUGA
4. Youssef A, et al. Evaluation of labor-related pelvic floor changes 3 months after delivery: a 3D transperineal ultrasound study. PubMed

Chia sẻ: