Đa ối và thiểu ối: Khi nào lượng nước ối được xem là bất thường?

Nước ối bao quanh thai nhi, giúp thai vận động, bảo vệ khỏi chấn thương và góp phần vào sự phát triển của phổi.

Từ nửa sau thai kỳ, lượng nước ối chủ yếu được duy trì bởi sự cân bằng giữa nước tiểu thai nhi tạo ra và lượng nước thai nuốt vào hoặc được hấp thu qua màng ối. Vì vậy, bất thường lượng nước ối có thể phản ánh vấn đề của mẹ, thai, bánh nhau hoặc màng ối. ISUOG

Đo lượng nước ối bằng cách nào?

Siêu âm thường sử dụng hai phương pháp:

DVP – Deepest Vertical Pocket: đo chiều sâu túi ối lớn nhất không có dây rốn hoặc phần thai

AFI – Amniotic Fluid Index: chia tử cung thành 4 góc, đo túi ối sâu nhất ở mỗi góc rồi cộng lại

Các ngưỡng thường sử dụng:

ISUOG lưu ý DVP thường phù hợp hơn khi đánh giá thiểu ối, trong khi AFI thường được sử dụng để phân mức độ đa ối. ISUOG

Đa ối là gì?

Đa ối – polyhydramnios là tình trạng lượng nước ối nhiều hơn bình thường.

ISUOG sử dụng ngưỡng AFI > 25 cm trong hướng dẫn siêu âm quý III năm 2024 ISUOG

Đa ối được chia mức độ như thế nào?

ISUOG 2024 còn đưa ra cách phân mức độ đa ối:

Hoặc theo DVP của ACOG:

• • Nhẹ: 8–11 cm
  • Trung bình: 12 – 15 cm
  • Nặng: ≥ 16 cm ACOG

Mức độ đa ối càng cao thì khả năng có nguyên nhân bệnh lý đi kèm cũng tăng, vì vậy đa ối trung bình hoặc nặng thường cần khảo sát kỹ hơn về hình thái thai, đái tháo đường của mẹ, thiếu máu thai và các nguyên nhân khác.

Vì sao thai phụ bị đa ối?

Hai nguyên nhân bệnh lý thường gặp nhất là đái tháo đường của mẹ và bất thường thai nhi. Tuy nhiên, nhiều trường hợp đa ối nhẹ không tìm thấy nguyên nhân rõ ràng. SMFM Publications

Đái tháo đường thai kỳ

Đường huyết mẹ cao → đường huyết thai tăng → thai tiểu nhiều hơn → lượng nước ối tăng.

Vì vậy khi phát hiện đa ối, cần xem lại tình trạng đường huyết và xét nghiệm đái tháo đường thai kỳ nếu chưa được đánh giá phù hợp.

Thai nuốt nước ối kém

Một số bất thường khiến thai khó nuốt nước ối, ví dụ:

• • • Tắc thực quản hoặc tá tràng
    • Một số bất thường thần kinh trung ương
    • Bệnh thần kinh – cơ

Thai tạo quá nhiều nước tiểu

Có thể gặp trong:

• • • Đái tháo đường của mẹ
    • Thiếu máu thai
    • Một số rối loạn tuần hoàn thai

Ngoài ra, đa ối có thể liên quan bất đồng nhóm máu, nhiễm trùng bào thai hoặc biến chứng của song thai một bánh nhau như hội chứng truyền máu song thai. SMFM Publications

Đa ối có nguy hiểm không?

Đa ối nhẹ vô căn thường có tiên lượng tốt. Nguy cơ tăng lên khi đa ối trung bình – nặng hoặc có bệnh lý đi kèm. Có thể gặp:

• • Bụng căng, khó thở hoặc khó chịu nhiều
  • Cơn gò và sinh non
  • Ngôi thai bất thường như ngôi mông hoặc ngôi ngang
  • Sa dây rốn khi vỡ ối
  • Nhau bong non khi tử cung giảm thể tích nhanh
  • Băng huyết sau sinh do tử cung bị căng quá mức
  • Tăng khả năng mổ lấy thai

Nguy cơ đối với thai phụ thuộc nhiều vào nguyên nhân gây đa ối. ACOG

Khi phát hiện đa ối cần làm gì?

Bác sĩ thường đánh giá:

• • Hình thái và tăng trưởng thai
  • Dạ dày, hệ tiêu hóa, hệ thần kinh và các cấu trúc liên quan
  • Đường huyết của mẹ
  • Nhóm máu và kháng thể khi phù hợp
  • Thiếu máu thai hoặc nhiễm trùng nếu có dấu hiệu gợi ý
  • Tình trạng song thai nếu mang đa thai

Đa ối nhẹ không rõ nguyên nhân thường chỉ cần theo dõi. ACOG và SMFM không yêu cầu theo dõi tim thai tăng cường chỉ vì đa ối nhẹ vô căn. Đa ối trung bình hoặc nặng có thể cần theo dõi thai thường xuyên hơn. ACOG

Thiểu ối là gì?

Thiểu ối – oligohydramnios là tình trạng lượng nước ối thấp hơn bình thường. Thường được xác định khi:

DVP ≤ 2 cm hoặc AFI <5 cm. ISUOG

Trong thực hành hiện nay, DVP thường được ưu tiên hơn để chẩn đoán thiểu ối.

Nguyên nhân thiểu ối thường gặp

Vỡ ối hoặc rỉ ối

Đây là nguyên nhân quan trọng cần được loại trừ. Thai phụ có thể cảm thấy:

• • Nước chảy đột ngột
  • Rỉ nước liên tục
  • Quần lót thường xuyên ẩm ướt

Bánh nhau hoạt động kém

Suy chức năng bánh nhau làm giảm lượng máu đến thai → thai giảm tưới máu thận → giảm nước tiểu. Do đó thiểu ối có thể đi kèm:

• • Thai chậm tăng trưởng – FGR
  • Tiền sản giật
  • Tăng huyết áp
  • Thai quá ngày

Bất thường hệ tiết niệu của thai

Nếu thai không tạo đủ nước tiểu, cần khảo sát:

• • Hai thận
  • Bàng quang
  • Đường tiết niệu

Thiểu ối rất sớm và nặng có thể gặp trong những bất thường nghiêm trọng như không có hai thận hoặc tắc nghẽn đường tiểu nặng. ISUOG khuyến cáo khi phát hiện thiểu ối cần khảo sát lại giải phẫu, tăng trưởng thai và hỏi kỹ tiền sử rỉ ối. ISUOG

Thiểu ối nguy hiểm như thế nào?

Nguy cơ phụ thuộc đặc biệt vào tuổi thai và nguyên nhân. Thiểu ối có thể làm tăng nguy cơ:

• • Chèn ép dây rốn
  • Nhịp tim thai giảm biến đổi trong chuyển dạ
  • Suy thai
  • Thai chậm tăng trưởng
  • Sinh sớm hoặc phải chấm dứt thai kỳ sớm
  • Thai lưu trong một số bệnh lý bánh nhau nặng

Nếu thiểu ối rất sớm và kéo dài, đặc biệt do vỡ ối sớm hoặc thai không tạo được nước tiểu, thai còn có nguy cơ phổi kém phát triển và biến dạng chi do thiếu không gian vận động.

Thiểu ối được theo dõi như thế nào?

Cần tìm nguyên nhân và đánh giá toàn bộ thai kỳ bằng:

• • Siêu âm hình thái
  • Sinh trắc và cân nặng thai
  • Doppler động mạch rốn nếu nghi FGR hoặc suy bánh nhau
  • Kiểm tra khả năng rỉ ối
  • Theo dõi cử động thai
  • NST/CTG khi phù hợp

Với thiểu ối đơn độc và chưa có chỉ định sinh, ACOG cho rằng có thể cân nhắc theo dõi sức khỏe thai 1 – 2 lần mỗi tuần từ thời điểm chẩn đoán. ACOG

Thời điểm sinh phụ thuộc tuổi thai, nguyên nhân, Doppler, tăng trưởng và tình trạng tim thai.

Uống nhiều nước có làm tăng nước ối không?

Tăng lượng nước uống của mẹ có thể làm tăng nhẹ và tạm thời lượng nước ối ở một số trường hợp, nhất là khi mẹ mất nước. Tuy nhiên, nếu thiểu ối do:

• • Vỡ ối
  • Suy bánh nhau
  • FGR
  • Bất thường thận – đường tiểu của thai

thì uống nước không điều trị được nguyên nhân.

Tài liệu tham khảo

1. ISUOG. Practice Guidelines: performance of third-trimester obstetric ultrasound scan. Ultrasound Obstet Gynecol. 2024. ISUOG
2. SMFM. Consult Series #46: Evaluation and management of polyhydramnios. Reaffirmed 2024. SMFM Publications
3. ACOG. Indications for Outpatient Antenatal Fetal Surveillance. ACOG

Chia sẻ: