Đái tháo đường thai kỳ: Chẩn đoán và kiểm soát như thế nào?

Đái tháo đường thai kỳ (Gestational Diabetes Mellitus – GDM) là tình trạng tăng đường huyết được phát hiện trong thai kỳ ở người chưa được chẩn đoán đái tháo đường trước đó.

Bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng, vì vậy xét nghiệm sàng lọc rất quan trọng. Kiểm soát đường huyết tốt giúp giảm nguy cơ thai lớn, sinh khó, tiền sản giật và hạ đường huyết ở trẻ sau sinh. Diabetes Journals

Vì sao thai kỳ dễ gây tăng đường huyết?

Trong nửa sau thai kỳ, các hormone từ bánh nhau làm cơ thể mẹ đề kháng insulin nhiều hơn nhằm bảo đảm nguồn glucose cho thai. Nếu tụy của mẹ không thể tăng sản xuất insulin đủ để bù lại, đường huyết sẽ tăng và hình thành đái tháo đường thai kỳ.

Nguy cơ cao hơn ở người:

• • Thừa cân hoặc béo phì
  • Từng mắc đái tháo đường thai kỳ
  • Tiền sử sinh con lớn
  • Có người thân mắc đái tháo đường
  • Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), nay là Hội chứng Chuyển hóa Nội tiết Buồng trứng (PMOS)
  • Đường huyết hoặc HbA1c tăng từ đầu thai kỳ

Tuy nhiên, người không có yếu tố nguy cơ vẫn có thể mắc GDM.

Có cần kiểm tra đường huyết từ đầu thai kỳ?

Có. Ngay đầu thai kỳ nên đánh giá glucose huyết, và có thể kết hợp HbA1c, đặc biệt nhằm phát hiện đái tháo đường đã tồn tại trước thai kỳ hoặc rối loạn chuyển hóa glucose sớm. Theo ADA 2026, trước 15 tuần, các mức cần chú ý gồm:

Khi kết quả tăng nhưng chưa đủ tiêu chuẩn đái tháo đường, bác sĩ có thể hướng dẫn chế độ ăn, vận động, theo dõi đường huyết và cân nhắc OGTT sớm tùy trường hợp. Diabetes Journals

Khi nào làm OGTT?

Nếu chưa được chẩn đoán đái tháo đường trước đó, thai phụ cần được sàng lọc GDM ở 24–28 tuần. Với chiến lược OGTT 75 g một bước, thai phụ nhịn đói ít nhất 8 giờ, sau đó đo đường huyết:

Chỉ cần một giá trị bằng hoặc vượt ngưỡng là đủ chẩn đoán GDM theo tiêu chuẩn IADPSG/ADA/WHO. Diabetes Journals

Đái tháo đường thai kỳ có nguy hiểm không?

Nếu đường huyết không được kiểm soát tốt, nguy cơ có thể tăng đối với cả mẹ và thai.

Đối với mẹ

• • Tiền sản giật
  • Tăng khả năng cần khởi phát chuyển dạ hoặc mổ lấy thai
  • Đái tháo đường type 2 về sau
  • GDM tái diễn ở thai kỳ tiếp theo

Đối với thai và trẻ sơ sinh

• • Thai lớn
  • Tăng mỡ thai, đặc biệt vùng vai và thân
  • Kẹt vai khi sinh
  • Hạ đường huyết sau sinh
  • Một số rối loạn hô hấp hoặc chuyển hóa sơ sinh

Nguy cơ không tăng theo kiểu “có hoặc không”, mà tăng dần khi mức glucose của mẹ tăng. Diabetes Journals

Điều trị đái tháo đường thai kỳ như thế nào?

ADA 2026 xem thay đổi lối sống là nền tảng điều trị, và ở nhiều thai phụ chỉ cần ăn uống hợp lý kết hợp vận động đã đủ kiểm soát đường huyết. Diabetes Journals

Chế độ ăn tiết chế

Mục tiêu không phải “cắt hết tinh bột”.

Nên:

• • • Chia carbohydrate đều trong ngày
    • Ăn 3 bữa chính và có thể thêm 2–3 bữa phụ
    • Ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, rau, đậu và thực phẩm giàu chất xơ
    • Chọn thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp hoặc trung bình
    • Hạn chế nước ngọt, bánh kẹo và đường bổ sung
    • Phối hợp carbohydrate với protein và chất béo lành mạnh

ADA khuyến cáo thai kỳ vẫn cần tối thiểu khoảng 175 g carbohydrate/ngày; không nên nhịn ăn quá mức. Diabetes Journals

Vận động sau ăn

Nếu thai kỳ không có chống chỉ định, vận động nhẹ sau bữa ăn giúp hạn chế tăng đường huyết sau ăn.

Đi bộ khoảng 10–15 phút sau bữa ăn là một cách dễ áp dụng. Tổng hoạt động thể lực cũng nên hướng tới khoảng 150 phút mức độ trung bình mỗi tuần nếu phù hợp.

Mục tiêu đường huyết cần đạt

Các mục tiêu thường được sử dụng trong thai kỳ:

Bác sĩ có thể điều chỉnh mục tiêu tùy tình trạng cụ thể.

Khi nào cần insulin?

Nếu chế độ ăn và vận động không giúp đạt mục tiêu đường huyết, cần điều trị bằng thuốc.

Insulin là thuốc được ADA ưu tiên trong điều trị GDM khi cần dùng thuốc, vì kiểm soát glucose hiệu quả và không qua nhau thai với lượng có ý nghĩa lâm sàng. Diabetes Journals

Thai cần được theo dõi như thế nào?

Ngoài theo dõi glucose của mẹ, bác sĩ có thể đánh giá:

• • Tăng trưởng thai
  • Chu vi bụng và cân nặng ước tính
  • Lượng nước ối
  • Cử động thai
  • NST hoặc các phương pháp theo dõi sức khỏe thai khi có chỉ định

Mức độ theo dõi phụ thuộc vào việc GDM được kiểm soát bằng chế độ ăn hay cần thuốc, mức đường huyết và các bệnh lý đi kèm.

Đái tháo đường thai kỳ không đồng nghĩa phải sinh mổ. Phương pháp và thời điểm sinh phụ thuộc vào kiểm soát đường huyết, kích thước thai, tình trạng mẹ – thai và diễn tiến sản khoa.

Sau sinh có hết đái tháo đường không?

Đường huyết thường cải thiện nhanh sau khi bánh nhau được lấy ra, nhưng người từng mắc GDM có nguy cơ cao phát triển đái tháo đường type 2 trong tương lai.

ADA khuyến cáo thực hiện OGTT 75 g sau sinh khoảng 4–12 tuần, sau đó tiếp tục tầm soát đái tháo đường định kỳ mỗi 1 – 3 năm nếu kết quả bình thường. Diabetes Journals

Tài liệu tham khảo

1. American Diabetes Association. Standards of Care in Diabetes—2026: Diagnosis and Classification of Diabetes. Diabetes Journals
2. American Diabetes Association. Standards of Care in Diabetes—2026: Management of Diabetes in Pregnancy. Diabetes Journals
3. ACOG. Gestational Diabetes. ACOG
4. World Health Organization. Diagnostic criteria for hyperglycaemia first detected in pregnancy. World Health Organization

Chia sẻ: