Đo chiều dài cổ tử cung: Sàng lọc nguy cơ sinh non khi nào?

Chiều dài cổ tử cung – Cervical Length (CL) là một trong những chỉ số siêu âm quan trọng giúp đánh giá nguy cơ sinh non tự phát, đặc biệt trong quý II.

Cổ tử cung càng ngắn sớm trong thai kỳ, nguy cơ sinh non càng tăng. Tuy nhiên, cổ tử cung ngắn chỉ là yếu tố nguy cơ, không có nghĩa chắc chắn sẽ sinh non.

Đo chiều dài cổ tử cung bằng cách nào?

Phương pháp chuẩn là siêu âm đầu dò âm đạo. Đầu dò được đưa nhẹ vào âm đạo để quan sát toàn bộ ống cổ tử cung và đo khoảng cách từ lỗ trong đến lỗ ngoài cổ tử cung. Phương pháp này an toàn cho thai và cho kết quả chính xác hơn đo qua đường bụng.

Siêu âm đường bụng có thể giúp quan sát ban đầu, nhưng bàng quang đầy hoặc khó xác định lỗ trong cổ tử cung có thể làm chiều dài bị đánh giá sai.

Chiều dài cổ tử cung bao nhiêu được xem là ngắn?

Ở thai đơn, không triệu chứng, trước 24 tuần: 

Chiều dài cổ tử cung ≤ 25 mm thường được sử dụng làm ngưỡng xác định cổ tử cung ngắn.

Nguy cơ sinh non tăng dần khi cổ tử cung càng ngắn. Vì vậy, kết quả 24 mm và 8 mm đều được gọi là cổ tử cung ngắn nhưng mức nguy cơ và hướng xử trí có thể rất khác nhau.

Ngoài chiều dài, bác sĩ còn quan sát:

• • Hình dạng cổ tử cung
  • Có funneling ở lỗ trong hay không
  • Có giãn cổ tử cung hay không
  • Màng ối có sa xuống ống cổ tử cung hay không

Hình dạng cổ tử cung

Trên siêu âm, cổ tử cung có thể thay đổi từ hình chữ T bình thường sang Y, V và U khi lỗ trong mở dần (funneling). Tuy nhiên, hình dạng funneling chỉ là dấu hiệu bổ sung; chiều dài phần cổ tử cung còn đóng vẫn là thông số chính để đánh giá nguy cơ sinh non. 

Thai phụ không có tiền căn sinh non nên đo khi nào?

Đối với thai đơn, không triệu chứng và không có tiền căn sinh non, ISUOG khuyến cáo khi điều kiện cho phép có thể đo chiều dài cổ tử cung bằng đầu dò âm đạo một lần trong khoảng 18 – 24 tuần, thường kết hợp với siêu âm hình thái quý II. ISUOG

Đây là giai đoạn phù hợp để sàng lọc vì:

• • Cổ tử cung có thể bắt đầu biểu hiện ngắn ở nhóm nguy cơ
  • Các biện pháp dự phòng vẫn còn cơ hội phát huy hiệu quả
  • Đo quá sớm trong quý I không dự đoán sinh non tốt ở đa số trường hợp

ISUOG lưu ý việc đo chiều dài cổ tử cung trong quý I không đáng tin cậy bằng giai đoạn quý II, kể cả ở một số thai kỳ nguy cơ cao. ISUOG

Nếu từng sinh non, cần khảo sát cổ tử cung sớm hơn

Tiền căn sinh non tự phát là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng nhất của sinh non ở thai kỳ tiếp theo.

ACOG khuyến cáo thai đơn có tiền căn sinh non tự phát cần được theo dõi chiều dài cổ tử cung bằng siêu âm đầu dò âm đạo nhiều lần, thay vì chỉ đo một lần ở siêu âm hình thái. ACOG

Theo chiến lược của ISUOG:

Ở người có tiền căn sinh non tự phát, ISUOG đề xuất theo dõi từ khoảng 14 – 16 tuần đến 24 tuần. Nếu CL ≥30 mm có thể đo lại khoảng mỗi 2 tuần; nếu CL 26 – 29 mm có thể theo dõi sát hơn, khoảng mỗi tuần. ISUOG

Lịch cụ thể vẫn cần cá thể hóa theo tuổi thai của lần sinh non trước, nguyên nhân sinh non và các can thiệp đã từng thực hiện.

Tiền căn nào gợi ý hở eo cổ tử cung?

Một nhóm đặc biệt là những người từng:

• • Sảy thai quý II do cổ tử cung mở nhưng ít hoặc không đau
  • Sinh cực non sau tình trạng cổ tử cung mở âm thầm
  • Có tiền căn đặt vòng khâu cổ tử cung vì hở eo
  • Có nhiều lần mất thai quý II với kiểu diễn tiến tương tự

Trong nhóm này, bác sĩ không nên chỉ chờ đến khi cổ tử cung ngắn mới xử trí. ISUOG ghi nhận ở người có tiền sử điển hình của cervical insufficiency, vòng khâu cổ tử cung dự phòng có thể được cân nhắc khoảng 12 – 14 tuần, tùy bệnh sử. ISUOG

Nếu phát hiện cổ tử cung ngắn thì làm gì?

Hướng xử trí phụ thuộc vào chiều dài cổ tử cung và tiền căn sản khoa.

Không có tiền căn sinh non

SMFM 2024 khuyến cáo ở thai đơn, không triệu chứng:

• • CL ≤20 mm trước 24 tuần: khuyến cáo progesterone đặt âm đạo
  • CL 21–25 mm: có thể cân nhắc progesterone sau tư vấn
  • Không đặt vòng khâu cổ tử cung thường quy khi CL 10 – 25 mm nếu không có giãn cổ tử cung và không có tiền căn sinh non SMFM Publications

Có tiền căn sinh non

Nếu CL giảm xuống ≤ 25 mm trước 24 tuần, cần đánh giá chuyên sâu vì có thể cân nhắc:

• • Progesterone đặt âm đạo
  • Khâu cổ tử cung trong những trường hợp phù hợp
  • Theo dõi sát hơn

Đo chiều dài cổ tử cung có dự đoán chính xác ai sẽ sinh non không?

Không. Cổ tử cung ngắn là một trong những yếu tố dự báo tốt nhất hiện có, nhưng sinh non là một tình trạng đa nguyên nhân. Một thai phụ có cổ tử cung ngắn vẫn có thể sinh đủ tháng, trong khi người có chiều dài cổ tử cung bình thường vẫn có thể sinh non do các nguyên nhân khác.

Nguy cơ còn phụ thuộc vào:

• • Tiền căn sinh non
  • Đa thai
  • Tiền căn phẫu thuật cổ tử cung
  • Chảy máu trong thai kỳ
  • Nhiễm trùng
  • Tình trạng tử cung và bánh nhau
  • Các biến chứng khác của thai kỳ

ACOG cũng xác định tiền căn sinh non, cổ tử cung ngắn và từng can thiệp trên cổ tử cung là những yếu tố làm tăng nguy cơ sinh non. ACOG

Khi nào cần đi khám ngay?

Chiều dài cổ tử cung chỉ có giá trị tại thời điểm khảo sát.Thai phụ cần được đánh giá sớm nếu trước 37 tuần xuất hiện:

• • Cơn gò đều hoặc tăng dần
  • Cảm giác nặng hoặc đè vùng chậu
  • Đau lưng dưới bất thường
  • Ra dịch âm đạo nhiều hoặc thay đổi tính chất
  • Ra huyết
  • Rỉ nước nghi ngờ vỡ ối

Khi đã có triệu chứng chuyển dạ sinh non, việc đánh giá không còn đơn thuần là “sàng lọc” mà cần kết hợp khám cổ tử cung, theo dõi cơn gò và các xét nghiệm phù hợp. ACOG

Tài liệu tham khảo

1. ISUOG. Practice Guidelines: role of ultrasound in the prediction of spontaneous preterm birth. Ultrasound Obstet Gynecol. 2022;60:435–456. ISUOG
2. SMFM. Consult Series #70: Management of short cervix in individuals without a history of spontaneous preterm birth. 2024. SMFM Publications
3. ACOG. Prediction and Prevention of Spontaneous Preterm Birth. Practice Bulletin No. 234, reaffirmed 2025. ACOG
4. ACOG. Updated Clinical Guidance for the Use of Progestogen Supplementation for the Prevention of Recurrent Preterm Birth. ACOG

Chia sẻ: