Theo dõi tim thai (NST): Đánh giá sức khỏe thai nhi trong những tuần cuối thai kỳ

Theo dõi tim thai (NST) là gì?

Theo dõi tim thai, hay Nonstress Test (NST), là phương pháp sử dụng máy theo dõi sản khoa để ghi nhận nhịp tim thai và cơn co tử cung thông qua hai đầu dò đặt trên bụng mẹ. Mục đích là đánh giá tình trạng sức khỏe của thai nhi, đặc biệt ở giai đoạn cuối thai kỳ hoặc khi thai kỳ có yếu tố nguy cơ. (acog.org⁠)

Tên gọi “nonstress” có nghĩa là không tạo bất kỳ tác động hay áp lực nào lên thai nhi trong quá trình thực hiện. Bác sĩ chỉ theo dõi cách nhịp tim thai đáp ứng với các cử động tự nhiên của em bé.

Theo dõi tim thai giúp đánh giá những gì?

Thông qua biểu đồ tim thai, bác sĩ có thể đánh giá:

• Nhịp tim cơ bản của thai nhi.
• Dao động nội tại của nhịp tim (variability).
• Sự tăng nhịp tim khi thai cử động (accelerations).
• Các nhịp giảm (decelerations) nếu có.
• Hoạt động của cơn co tử cung.
• Mối liên quan giữa cử động thai và nhịp tim.

Ở thai nhi khỏe mạnh, nhịp tim thường tăng lên khi thai cử động, phản ánh hệ thần kinh và tình trạng cung cấp oxy đang hoạt động tốt. (acog.org⁠)

Khi nào cần theo dõi tim thai?

Không phải mọi thai phụ đều cần theo dõi tim thai định kỳ.

Bác sĩ có thể chỉ định NST trong các trường hợp:

• Thai quá ngày dự sinh.
• Thai máy giảm.
• Thai chậm tăng trưởng trong tử cung.
• Tăng huyết áp thai kỳ hoặc tiền sản giật.
• Đái tháo đường thai kỳ hoặc đái tháo đường trước mang thai.
• Đa ối hoặc thiểu ối.
• Mang đa thai.
• Thai kỳ sau hỗ trợ sinh sản.
• Một số bệnh lý của mẹ hoặc thai làm tăng nguy cơ thai suy.

Theo ACOG, ở phần lớn các thai kỳ nguy cơ cao, việc theo dõi thai thường được cân nhắc bắt đầu từ khoảng 32 tuần hoặc sớm hơn nếu lợi ích của việc phát hiện bất thường vượt trội nguy cơ sinh non. Thời điểm và tần suất theo dõi cần được cá thể hóa theo từng trường hợp. 

Theo dõi tim thai được thực hiện khi nào?

Thông thường, NST được thực hiện từ 32 tuần tuổi thai trở đi. Tuy nhiên, trong một số thai kỳ nguy cơ cao, bác sĩ có thể chỉ định sớm hơn nếu kết quả theo dõi có thể ảnh hưởng đến quyết định điều trị hoặc thời điểm chấm dứt thai kỳ. 

Quy trình theo dõi tim thai

Một buổi theo dõi tim thai thường diễn ra theo các bước:

1. Thai phụ nằm hoặc ngồi ở tư thế thoải mái.
2. Hai đầu dò được cố định trên bụng mẹ bằng dây đai:
   • Một đầu dò ghi nhận nhịp tim thai.
   • Một đầu dò ghi nhận cơn co tử cung.
3. Máy sẽ ghi liên tục biểu đồ tim thai trong khoảng 20 phút.
4. Nếu thai đang ngủ hoặc cử động ít, thời gian theo dõi có thể kéo dài thêm hoặc bác sĩ có thể áp dụng các biện pháp hỗ trợ phù hợp để hoàn tất đánh giá.
5. Bác sĩ đọc kết quả và tư vấn hướng theo dõi tiếp theo.

Theo dõi tim thai mất bao lâu?

Nếu kết quả chưa đủ tiêu chuẩn để kết luận, bác sĩ có thể kéo dài thời gian ghi hoặc chỉ định thêm các phương pháp đánh giá khác như siêu âm sinh trắc học, trắc đồ sinh vật lý (BPP) hoặc Doppler thai. (acog.org⁠)

Theo dõi tim thai có gây hại cho em bé không?

Không.

NST là phương pháp không xâm lấn, không sử dụng tia X và không gây đau cho mẹ hay thai nhi. Máy chỉ ghi nhận tín hiệu nhịp tim thai và cơn co tử cung từ bên ngoài thành bụng nên được xem là an toàn khi thực hiện theo chỉ định của bác sĩ. (acog.org⁠)

Cần chuẩn bị gì trước khi theo dõi tim thai?

Để quá trình theo dõi diễn ra thuận lợi, mẹ bầu nên:

• Mặc quần áo rộng, thoải mái.
• Đi vệ sinh trước khi thực hiện nếu cần.
• Ăn nhẹ trước buổi khám (trừ khi có hướng dẫn khác từ bác sĩ).
• Mang theo sổ khám thai và các kết quả xét nghiệm hoặc siêu âm gần nhất.
• Thông báo cho bác sĩ nếu cảm thấy thai máy giảm hoặc có các triệu chứng bất thường như ra huyết, đau bụng hoặc ra nước âm đạo.

Khi nào cần đến bệnh viện ngay thay vì chờ lịch theo dõi tim thai?

Mẹ bầu nên đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện:

• Thai máy giảm rõ rệt hoặc không cảm nhận được thai máy.
• Ra huyết âm đạo.
• Ra nước âm đạo nghi vỡ ối.
• Đau bụng từng cơn đều hoặc đau bụng nhiều.
• Đau đầu dữ dội, nhìn mờ, đau vùng thượng vị hoặc khó thở.
• Phù nhiều kèm tăng huyết áp hoặc các dấu hiệu nghi tiền sản giật.

Lưu ý: Theo dõi tim thai (NST) là một công cụ đánh giá tình trạng hiện tại của thai nhi và không thay thế cho siêu âm hình thái học, siêu âm tăng trưởng hay các xét nghiệm khác. Việc chỉ định NST, tần suất thực hiện và cách diễn giải kết quả cần được bác sĩ sản khoa cá thể hóa dựa trên tuổi thai, bệnh lý của mẹ và các yếu tố nguy cơ của thai kỳ.